Investitorski urbanizam u Novom Sadu – kome je potreban još jedan grad na vodi?

Kako izgleda borba novosadskih građanskih inicijativa protiv investitorkog urbanizma koji preti da ugrozi postojanje gradske zelene oaze?

29. May 2021

Ukoliko nakon naporne radne nedelje poželite da sa porodicom i prijateljima provedete opuštajući dan na reci, uz kvalitetnu hranu i muziku, ili vam je potrebno da u gotovo netaknutoj prirodi provozate bicikl, džogirate ili čak da zaveslate rekom – u Novom Sadu svakako ćete se zaputiti u pravcu Dunavca, plaže Šodroš, Kameničke Ade i Ribarskog ostrva. Osim pomenutog, ova mesta predstavljaju spomenike najlepših uspomena generacijama Novosađana.

Međutim, u poslednjih nekoliko godina, glasine o velikom stambeno-poslovnom prostoru koji bi nikao na čitavom ovom području, kolokvijalno nazvanom Novi Sad na vodi, esklairale su u javne rasprave, proteste i medijske sukobe.

Predviđeno je da, kao deo izgradnje ovog kompleksa, postojeći nasip koji služi za odbranu Novog Sada od poplava bude izmešten 500 metara dublje u korito Dunava, da se rečni rukavac velikim delom isuši, a da mali ostatak bude pretvoren u veslačke staze.

Nameru gradskih vlasti da počne sa izgradnjom isprva su sprečili JP Vode Vojvodine i Institut za vodoprivredu ,,Jaroslav Černi’’ iz Beograda. Oni su dali negativno mišljenje – takozvano ,,crveno svetlo’’ na hidrološku studiju koja je trebalo da posluži kao osnova projekta. Nakon toga, direktor Voda Vojvodine je smenjen.

Neke od vrsta riba koje borave na Dunavcu

Dalja eskalacija nastala je krajem prethodne godine. Na Dunavac i Šodroš izašli su geometri da premere teren. Upitani ko ih je poslao da to učine, rekli su da je reč o firmi ,,Galens’’, koju mnogi u Novom Sadu smatraju bliskom vlasti i nazivaju je ,,dvorskim izvođačem radova’’.

Građani okupljeni u grupama i udruženjima odlučno su digli glas. Jedno takvo udruženje je i neformalna grupa građana Dunavac-Šodroš koja učestvuje u odbrani ovog područja od samog početka, a dobila je podršku od organizacije CRTA kroz inicijativu Građani imaju moć koju podržava USAID. Oni smatraju da bi čitav projekat izgradnje ,,Novog Sada na vodi’’ bio katastrofalan sa više aspekata: ugroženost nasipa za zaštitu od poplava, zanemarivanje i nanošenje štete biljnim i životinjskim vrstama, kao i neobaziranje na prave potrebe stanovništva.

,,Vode Vojvodine učestvovale su, sa još pet zemalja, na projektu koji je predviđao rizike od poplava u Novom Sadu. Ispostavilo se sledeće: u slučaju popuštanja postojećeg nasipa, gotovo čitav Novi Sad bi se našao pod vodom. A, gradska vlast namerava da nasip prebaci još 500 metara dublje u Dunav. Sve potpisnice Dunavske konvencije, među kojima je i Srbija, zalažu se za ojačavanje i širenje nasipa, a zamislite šta bi se desilo da ga još više smanjite’’, ističe Daniela Stojković, jedna od osnivača inicijative Dunavac–Šodroš.

Ta inicijativa pokrenuta je u martu prošle godine sa clijem da okupi pojedince i organizacije, kao i da ih podstakne na akcije poput čišćenja plaže, negovanje biljnih i životinjskih vrsta i organizovanje javnih edukativnih manifestacija i tribina. Vremenom je prerasla u Udruženje rekreativnih ribolovaca Dunavac-Šodroš, a sada okuplja sve aktiviste i ljubitelje koji žele da zaštite to područje.

U inicijativi kažu da bi takva neodgovorna gradnja izrazito negativno uticala i na živi svet i ekosisteme prisutne na ovom području. Oni ukazuju da bi određene vrste naprosto nestale, poput crne topole, koja je izuzetno važna za mrestilište ribe, kao i mnoge od preko 130 vrsta ptica koje obitavaju na tom prostoru.

Neke od vrsta ptica čije bi stanište bilo ugroženo

,,Trenutno pripremamo inicijativu koju ćemo podneti gradu Novom Sadu, Pokrajinskom zavodu za zaštitu prirode, ali i mnogim drugim institucijama, kako bismo po bilo kom osnovu odbranili ovo područje, makar i kao područje na kojem žive strogo zaštićene vrste. Postoji već odredba prema kojoj je odobrena izgradnja stambenih objekata na ovom području, a samo jedan mali deo Kameničke ade je prepoznat kao područje na kom žive ugrožene vrste. Borićemo se da se ta odredba povuče’’, dodaje Daniela.

Ona smatra da je mehanizam vlasti da najpre prikupi resurse, obavi sve ključne pripreme i na samom kraju ozakoni problematične projekte, čineći na taj način zakonsku ravan pukom formalnošću.

Primer za to je i novi Plan regulacije mosta u produžetku Bulevara Evrope, prema kojem bi došlo do izgradnje vijadukta koji bi povezivao Novi Sad i Sremsku Kamenicu. Vijadukt je zamišljen kao pristupnica mostu dužine od oko kilometar i po, pri čemu bi prolazio kroz gusto naseljeno mesto, u visini dvospratnica i trospratnica. Prema Planu generalne regulacije, nije naznačena jasna potreba za vijaduktom kao novom saobraćajnicom baš u tom delu grada, što predstavlja još jedan primer nebrige o potrebama građana.

,,Urbanisti su u Nacrtu obrazložili da za tim nije bilo potrebe jer su se procene uticaja radile za tri plana koji obuhvataju područja kroz koja prolazi trasa mosta. Ovo je laž u kojoj smo ih uhvatili, konkretno za plan generalne regulacije Limana, koja je bila  navedena kao jedna od tri, ali nije rađena. Imali smo kompletnu dokumentaciju o tome dobijenu još 2018. i koju smo priložili uz primedbu. Na javnoj sednici, kao odgovor na ovu primedbu, rečeno nam je da je došlo do propusta. Postavlja se pitanje koliko zapravo ima propusta u ovom Nacrtu plana i koliko će ih još biti? S punim pravom se pitamo šta će se desiti sa nasipom, sa životima i imovinom građana i građanki, sa područjem koje predstavlja stanište mnogobrojnih zaštićenih vrsta dok se budu zidali vijadukti i ostale „vratolomije” koje su na listama želja uticajnih investitora’’, ističe Marijana.

Centar za razvoj demokratskog društva ,,Europolis’’ je još jedna organizacija civilnog društva koja se bavi podizanjem transparentnosti i odgovornosti javnih poslova u Srbiji. Centar je sastavio primedbu upućenu Novosadskoj upravi za urbanizam i građevinske poslove kojom zahteva odbacivanje planova za izgradnju tog vijadukta. Članica inicijative Marijana Mutavcieva ističe da je skandalozno što Strateška procena uticaja na životnu sredinu za Plan generalne regulacije mosta u nastavku Bulevara Evrope nije rađena.

Kako bi čitav projekat bio ostvaren, uz izdavanje dozvole, bila bi neophodna izmena postojećih zakona, odnosno donošenje nečeg poput lex specialis-a, slično kao u slučaju ,,Beograda na vodi’’. Ovde je, međutim, ključna izmena generalnog plana, kao i pribavljanje hidrološke studije. Takođe, u martu ove godine gradonačelnik Novog Sada Miloš Vučević izjavio je da je projekat novog mosta Vlada Srbije proglasila projektom od nacionalnog značaja, što, između ostalog, može da znači i zaobilaženje redovnih procedura javnih nabavki. Marijana Mutavcieva smatra da se planska dokumentacija prilagođava investitorima, bez da se iko zapita o mišljenju građana i njihovim stvarnim potrebama. Ona to naziva – ,,investitorskim urbanizmom’’:

,,Uzvodno od planiranog mosta, od Bačke Palanke do Novog Sada, ne postoji ni jedan most. Građani prelaze Dunav skelama kod Begeča i Futoga. Prelaziti u svako doba godine Dunav skelama i čamcima da bi se došlo do škole, lekara, na posao i u isto vreme proglašavati četvrti most u Novom Sadu za nacionalni značaj predstavlja potpunu nebrigu države za stanovništvo koje ne živi u gradu. Nacionalni značaj kod donosioca odluka se, po svemu priloženom, ogleda u tome da ova odrednica donosi skraćene procedure koje idu na ruku kako njima, tako i odabranim investitorima koji se već uveliko prezentuju javnosti kao budući neimari, iako ugovori, koliko shvatamo, nisu potpisani, nego samo protokoli čiju sadržinu ne znamo. Kineski izvođač jeste sa iskustvom, ali isto tako, u našem neposrednom okruženju, pokazao se kao nemaran prema prirodi i u sukobu je sa ekološkim organizacijama iz Crne Gore zbog devastacije korita reke Tare, na šta su reagovali Tužilaštvo Crne Gore, ali i UNESCO. Da li su građani Novog Sada upoznati sa ovim činjenicama i spremni da prihvate takvog graditelja u svom dvorištu? Inače, urbanisti su na javnoj sednici negirali da se radi o objektu od nacionalnog značaja’’.

,,Mostovi su bolna tačka za Novosađane i Novosađanke, budući da su u bombardovanju ostali bez svih veza sa sremskom stranom grada. Svi delimo mišljenje da je ovaj most iskočio kao „nacionalni značaj” kako bi nas uveo u Plan generalne regulacije leve obale Dunava, betoniranje i otimanje obale kao javnog prostora dostupnog svima (područje predviđeno za ,,Novi Sad na vodi”, prim.aut.). Medijska kampanja novosadskog gradonačelnika po ovom pitanju je jaka i čini se da im je baš stalo da se most izgradi baš na tom mestu. Na sve ovo, postoji još jedna nezanemarljiva činjenica, a to je da sa mosta jedan „spust” ide direktno na nekadašnje Brodogradilište, koje je velikim delom u vlasništvu „dvorskog izvođača” Galensa”, dodaje Mutavcieva.

Inače, na sednici radne grupe za praćenje i realizaciju ovog projekta prisustvovao je i lično ministar građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture Tomislav Momirović. Tada je dogovorena kompletna finansijska konstrukcija koju će pokriti Republika Srbija. ,,Predviđena vrednost radova je oko 130 miliona evra, što dovoljno govori o značaju ove kapitalne investicije“, naveo je tada Vučević.

Ono što je neupitno je da je Novom Sadu potrebna bolja odbrana od poplava i drugih nepogoda, zaštita prirode, kao i bolja regulacija saobraćajnica – ali jesu li ovakvi netrasparentni projekti zaista u najboljem interesu građana? Aktivisti, koji se već nekoliko godina bore sa stihijskim pokušajima investitora da Dunavac, Šodroš, Ribarsko ostrvo i Brodogradilište pretvore u nebezbedni konglomerat betona i stakla smatraju da postoje bolja rešenja. I nastavljaju sa borbom.

Pratite nas na:

0 Comments

Pošalji komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena. Obavezna polja su označena sa *

Preporučeni tekstovi