fbpx

Katri Lipson: Sladoledžija

Reditelj Martin Jelinek i glumci rade na filmu u jednom istočnoevropskom selu, okruženom smrekovom šumom i lošim putevima. Temperamentni režiser ne pokazuje im ceo scenario filma „Sladoledžija”, koji 1947. dolazi na filmsko platno i sadrži scene isleđivanja i nejasno motivisane likove; glumci moraju da čitaju, tumače i glume scenu u isto vreme. To bi trebalo da funkcioniše tako da oni ne znaju više o ishodu filma nego što bi to mogli znati likovi koji žive priču. Začovalova počinje da se uživljava u junakinju koju glumi, Ester, a Martin razmišlja kao Esterin suprug Tomaš, koji je, kao i on, iz Čehoslovačke.

Kako se linija između fikcije i stvarnosti zamagli, pripadnici tajne policije postaju uvereni da režiser poseduje informacije koje mogu ugroziti nacionalnu bezbednost, pa odlučuju da ga ispituju u vezi sa pretpostavljenom zaverom. Strah i želja se u ovom zamišljenom svetu gde slučajnost nikada nije samo slučajnost spajaju, a preklapajući identiteti i nekonvencionalna romansa nude barem nekoliko različitih istina.

S obzirom na to da je okruženje savremeno, a njegova istorija zanimljiva i važna, čitalac nalazi reference na Habzburge, Austrougarsko carstvo i Drugi svetski rat. Među glumcima je i muškarac sa amputiranom nogom koji glumici redovno pokazuje svoju protezu; on tumači lik pilota koji je izgubio nogu tokom rata. Upitan da li uvek igra istu ulogu, odgovara da ne, jer su mnogi, najrazličitiji muškarci u ratu ostali bez noge. Čitalac može pomisliti da su ove replike šaljive ili ironične, ali priča je gorka, i zabrinjavajuće je lako osetiti iste neprijatnosti, nedostatak privatnosti ili dostojanstva i povremena nezadovoljstva koje doživljavaju ovi posvećeni glumci i/ili junaci.

Katri Lipson

Očima drugih junaka koji su uključeni u film takođe vidimo kako su Česi morali da se bore sa sovjetskom represijom, s obzirom na to da je Sovjetski Savez, između ostalog, uvek zahtevao vize i podozrivo podvrgavao građane isleđivanjima i privođenjima, neprestano dovodeći u pitanje njihove motive. Nepotrebna poniženja – poput spuštanja starinskog lustera sa boemskim kristalom ne bi li plafon ostao prazan, a soba neosvetljena – jedna je od scena koja svedoči neumerenosti represivnih i srodnih postupaka sovjetskih službi. Nakon toga, pripovedanje se izmešta u prostor liberalne Švedske, gde mladić iz Praga otkrije da može putovati, a da ga niko ne pita koje je boje njegova četkica za zube.

„Sladoledžiju” je kod nas izdala izdavačka kuća Kontrast. Ovaj roman je nagrađen Nagradom Evropske unije za književnost 2013. godine. Roman je na srpski jezik prevela Dragana Cvetanović. Identiteti koji se menjaju i menjaju neće odgovarati svima, ali čitaoci su slobodni da ih tumače kako žele; možda je ovo na jednom nivou slojevita priča o nestabilnim ili lažnim identiteta koje su ljudi iz Istočne Evrope preuzimali kako bi sakrili svoje ličnosti od sovjetskih trupa i opstali sve dok nisu mogli da povrate nacionalnu i državnu nezavisnost.

 

Autorka teksta: Marija Todorović

Ostavi komentar