Stefan Žarić: Halston zauvek

Halston danas, Halston sutra, Halston svaki dan

17. May 2021


He wears the finest clothes,
the best designers heaven knows
From his head down to his toes
Halston, Gucci, Fiorucci
He looks like a still, that man is dressed to kill




Sister Sledge, He’s The Greatest Dancer, 1979

Ludi šeširdžija

Kada je 20. januara 1961. godine supruga novoizabranog predsednika SAD Džona F. Kenedija na njegovoj inauguraciji ponela šešir Roy Halstona, on, Halston, je tada bio ime poznato među milionerima i damama visokog društva. Ona tada već više nije bila Jacqueline Bouvier, nego Jacqueline Kennedy, a potom i Jackie K. a onda i Jackie O. Nakon inauguracije, „ludi šeširdžija“ više nije bio neki Roy Halston Frowick iz ruralne Indijane u kojoj je rođen 23. aprila 1932. godine. On je postao Halston iz Njujorka, a njegovi šeširi – prava senzacija. No, kako su hipi pokret, disko i rok muzika ubrzo izbili šešire iz mode, Halston je 1968. godine otvorio svoj prvi butik u Njujorku, a 1969. plasirao prvu liniju ready to wear ženske mode pod svojim imenom. Zato nas Ryan Murphy u novoj Netflix-ovoj seriji posvećenoj Halstonu kog tumači Ewan McGregor upravo uvodi u svet modnog dizajnera vodeći se izrekom nomen est omen, odnosno ime je znamenje.

Halstonov šešir za Jackie Kennedy, 1961. © JFK Library and Museum

Nomen est omen

Da li znate ko je Ralf Lifshitz? Ili Lob Strauss? Verovatno ne. Za Ralfa Laurena i Levi Straussa ste svakako čuli. Istom mišlju se vodi i Halston kada odlučuje da sam sebe prekrsti, odnosno da umesto punog imena, sebe plasira svojim srednjim imenom. Ne mogu, a da se ne prisetim i nedavno preminulog modnog dizajnera Albera Elbaza koji sredinom osamdesetih godina prošlog veka dolazi u Njujork i izbacuje slovo „T“ iz imena, kako bi ono bilo pamtljivije i lakše za izgovor. Kada Halston dolazi u Njujork krajem pedesetih, marketing i PR, naročito u Njujorku (videli smo to u seriji Mad Men), već su bili duboko utkani u američko društvo, oporavljeno od Drugog svetskog rata, a zašlo u Hladni rat. Kolektivne i lične krize identiteta postale su američka svakodnevica na koju je trebalo odgovoriti, te zato i ne čudi potreba junaka serije, odnosno stvarnih istorijskih ličnosti predstavljenih u seriji, da sebe na izvestan način brendiraju. Kada u seriji gledamo nastup Lize Minnelli u kabareu, ona, vrlo ironično, peva pesmu o tome kako se njeno ime tačno izgovara.

Za likove serije, njihova suština sadržana je u njihovim imenima i međusobnoj povezanosti tih imena koja im omogućava (ili, pak, ne) kretanje na društvenoj lestvici i objavljivanje željenog identiteta, i zato upravo do tragičke greške dolazi kada Halston odlučuje da proda svoje ime korporacijama. (Mis)koncepcija identiteta, bilo sopstvenog ili tuđeg, je osnovni element struktuiranja narativa serije. Pošto je „novi“ američki identitet trebalo izgraditi putem mode kao integralnog dela politike predstavljanja, a američku naciju redefinisati, Halstonova „žrtva“ ili tragedija je tako sasvim u skladu sa ideološkim matricama američkog kapitalističkog društva. Sličnu žrtvu podneo je i Aleksandar Joksimović, samo u dijametralno suprotnom diskursu socijalističke Jugoslavije, kada je njegov modni izraz morao da bude sankcionisan jer je ugrozio ideju klasne jednakosti i percepciju Jovanke Broz kao majke naroda.

Halston sa manekenkama, iza njega je Angelica Houston, 1972. © Duane Michals, Vogue

Kontekst istorije mode

Ipak, to Halstona nije sprečilo (čak, naprotiv) ne samo da redefiniše američki modni izraz, nego i da ga za „vrli novi svet“ stvori. Istorija mode danas Halstona, uz Levi Straussa i Ralfa Laurena, smatra „svetim trojstvom“ američke mode. Koliko titanski je Halstonov zadatak kao „kreatora nacije“ bio pokazuju dve scene iz serije: prva, u kojoj se dizajner, šetajući ulicama Njujorka i Central Parkom, susreće sa tri hipi devojke, i druga, u kojoj sa ostalim američkim dizajnerima odlazi u Versaj gde se odigrava takozvana „Versajska bitka“ između američkih i francuskih dizajnera.

Prva scena svojevrsni je tempus fugit, podsetnik da je moda istovremeno večna i prolazna. Početak druge polovine 20. veka na planu mode doneo je dominaciju Christiana Diora i Cristobala Balencige kao ultimativnih gospodara posleratne elegancije visokog društva. Hladni rat, takozvani Space race i Vijetnamski rat iznedrili su s jedne strane space age estetiku kojom su suvereno vladali Francuzi Pierre Cardin i Andre Courreges, i sa druge strane Boho chic, kojim su vladali Englezi: Mary Quant, Laura Ashley, Zhandra Rhodes, Ossie Clark. Kako je tokom i nakon Drugog svetskog rata evropska, prevashodno francuska kulturno-umetnička elita emigrirala u Njujork, američkoj modi pripao je submisivan zadatak podilaženja tom miljeu, bez mogućnosti da se nacionalno istakne.

Večernja kaftan haljina inspirisana hipi pokretom, 1974. © The Met Museum

Viviane Fauny u Halstonovom večernjem kombinezonu od šljokica, 1972. © Irving Penn, Vogue

(Modni) kreator nacije

Čuvena „Versajska bitka“, zamišljena kao okršaj između 5 francuskih i 5 američkih modnih dizajnera, a koja se zaista odigrala u Versaju 1973. godine, je to promenila. Francuzi Pierre Cardin, Yves Saint Laurent, Emanuel Ungaro, Hubert de Givenchy i modna kuća Christian Dior-a prikazali su svoje visoko stilizovane kreacije u dekorativnim setovima. Amerikanci Anne Klein (i njena asistenkinja Donna Karan) Oscar de la Renta, Bill Blass, Halston i afro-američki dizajner Stephen Burrows su, u skladu sa aktuelnim tendencijama američke umetnosti, to jest, pop artom i minimalizmom, predstavili američku modu. Između takvih strujanja, trebalo je demokratizovati modu u SAD – učiniti je (prividno) dostupnom svima, učiniti da se marginalizovane grupe osete predstavljeno, a istovremeno ne ugroziti elitu koja je smatrala da (visoka) moda pripada samo njoj. Halstonu je, više od bilo kod drugog američkog dizajnera, to pošlo za rukom.

On je uspeo da realizuje minimalističke, a opet efektne i elegantne kreacije, koje su bile tek dovoljno komercijalne, ali nikada, makar ne do početka osamdesetih godina, nisu prestajale da budu umetničke. Tokom sedamdesetih, izbacio je i svoj prvi parfem za Max Factor, a potom i linije muške mode, prtljaga, torbi, donjeg veša, posteljina, uniformi za avio-kompanije i olimpijski tim SAD. Halston je pomirio višeklasnu eleganciju i holivudski glamur sa širim potrebama američke žene i supkulturnim modnim kodovima diska, hipi pokreta, gej BDSM-a, njujorškog andergraunda, čime je postao prvi američki celebrity dizajner, u čemu i leži njegov uspon i pad. Ipak, početkom osamdesetih, Halstonova moda gubi svoj zanosni sjaj. Prodajom licence trgovačkom lancu J. C Penny 1983. godine, luksuzne robne kuće i kompanije odustaju od saradnje sa Halstonom koji postaje „jeftin“. Iste godine, kompanija kojoj je prodao brend 10 godina ranije, Norton Simon prelazi u vlasništvo kompanije Esmark i Halston potpuno gubi kontrolu i vlasništvo nad sopstvenim brendom, dizajnom i imenom. No, koliko god, među šljaštećim soliterima Njujorka, u tami disko kluba Studio 54 i strastima anonimnog seksa i šmrkanja kokaina Halston želi da pobegne od sebe i da se vrati sebi, on to nije u stanju da uradi jer je, gubitkom imena, jedino u mogućnosti da vrši projekciju identiteta.

Halston sa manekenima i manekenkama u uniformama za Braniff International Airlines, © Pinterest

Manekenka u Halstonovoj kreaciji nosi ogrlicu Else Peretti koja je poslužila kao inspiracija za dizajn bočice Halston parfema, 1972. © David Bailey, Vogue

Reklama za Halstonov parfem, 1979. © Fragrantica

Skice za Halstonove kreacije, c1970. © The Museum at FIT

Pop kultura kao element scenografije

Serija, takođe, u pozadini i kroz sporedne narative koji gravitiraju Halstonovom i koncipiraju njegov (estetski) univerzum, na izuzetan način prikazuje saživot različitih kulturno-umetničkih fenomena koji destabilizuju tradicionalna shvatanja visoke i popularne kulture. Iako ostaju nerazvijeni, sporedni narativi su dovoljno vidljivi i funkcionišu kao referenca na epohu, čineći narativ serije dovoljno kompleksnim, bez da ga opterete. Tako se upoznajemo i sa karijerom Lize Minnelli, italijanskom dizajnerkom nakita Elsom Peretti, tu je i modni ilustrator Joe Eula, potom osnivačica Met Gale Eleanor Lambert i koreografkinja Martha Graham za čiji balet Persefona Halston radi kostime. Na prvoj Halstonovoj reviji na kratko možemo da vidimo i mladu Suzy Menkes, a u sceni u Studiju 54 i Biancu Jagger na konju, te dreg kraljicu Divine sa kojom Halston sedi za separeom. U fiktivnoj sceni nastanka njegovog kultnog parfema čiju bočicu dizajnira Elsa, Halston evocira mirise koji ga podsećaju na ruralnu Indijanu, na majku i oca. Često će kroz seriju ponoviti da želi da bude kao Balenciaga. Sa stanovišta (intimne) istorije mode, ovo se, takođe, može razumeti kao referenca na Indijanu, jer je i čuveni američki dizajner i Halstonov prethodnik Norman Norell poreklom iz Indijane, a bio je poznat kao „američki Balenciaga“.

U scenografiji su sveprisutni umetnici Marcel Breuer i Andy Warhol. Modernističke Bauhaus stolice Marcela Breuera su 1968. godine kupljenje od strane kompanije Knoll koja počinje masovno da ih proizvodi, pa se tako one nalaze i u Halstonovom ateljeu, kancelariji i kući. Zidove ovih prostora krase Warholove slike – posebne reklame za Halstona, potreti Lize Minnelli, Jackie Kennedy i samog Halstona – kao vrsta komodifikacije estetskih iksustava epohe. Postavlja se pitanje zašto je Murphy odlučio da Warhola ne predstavi kao lika jer su Halston i Warhol bili gotovo nerazdvojni. Halston i Warhol su se upoznali tokom šezdesetih, jer ih je spajao isti pristup modi i umetnosti, a obojica su se etablirala u Njujorku i bili redovni gosti u Studiju 54. Zvanično su započeli saradnju 1972. godine kroz zajedničke događaje, a Warhol je, pored Halstonovih portreta, realizovao i reklame za njegov dizajn. Povodom odlazaka u Studio 54, Warhol je izjavio da tamo idete ili sa Halstonom ili u Halstonu. Odsutsvo Warhola kao lika, nadomešćen je prisustvom njegove umetnosti, što je moguće opravdati željom da se naglasi umetnički genije samog Halstona.

Takođe, kroz vizualizaciju muških prostitutki i ilustracije u Halstonovoj kući na plaži, prisutan je i najuticajniji predstavnik gej pornografije u umetnosti, Tom of Finland. Vrhovni sud SAD je 1962. godine doneo odluku da fotografije nagih muškaraca nisu nužno opscene, što je dovelo do masovne recepcije Toma od Finske u SAD i etabliranja BDSM fotografa Roberta Mapplethorpea. U sceni gej orgija u Halstonovom stanu, možemo da vidimo i Mapplethorpea lično kako ih fotografiše.

Warholove reklame za Halstona i Halstonova haljina inspirisana Warholom na izložbi u Nassau County Museum © Lisa Frowick

Halston i Warhol u Studiu 54, 1979. © The Andy Warhol Museum

Halston, Jack Haley, Liza Minneli, Bianca Jagger i Andy Warhol na novogodišnjoj žurci u Studiu 54, 1979. © Allan Tannenbaum

Relight my fire

Reprezentacija i tematizacija kvir iskustava kroz formu TV serije osnovna je karakteristika Murphyjevog stvaralaštva, a u seriji Halston do izražaja dolazi u njenom završteku. Završnica serije smeštena je u sredinu osamdesetih godina i sam početak AIDS krize, kada dizajner saznaje da je HIV pozitivan. U (post)apokaliptičnom društvu kojim suvereno vlada COVID 19, Murphy nas podseća na pandemiju koja je pripisana marginalizovanim i opresiranim grupama, i na jedinu pandemiju u istoriji čovečanstva koja od svog početka još uvek aktivno traje – pandemiju virusa humane imunodeficijencije. Na izvestan način, serija Halston može da se razume i kao uvod u Murphyjevo ostvarenje Pose, koje nam donosi priču o kvir supkulturama osamdesetih, njihovim balovima i borbi sa sidom.

Halston nije „velika“ serija, ali mislim da ni, urpkos Ewanu McGregoru kao glavnom glumcu, ne pretenduje to da bude. Iako je Halston jedan od meni omiljenih dizajnera, a istorija mode je moj životni poziv, ona u meni ne budi želju da joj tražim mane sa ciljem donošenja zaključka da ona „nije preterano dobra“. Naprotiv, pozdravljam svaku ekranizaciju modnih narativa. Među kolegama istoričarima mode širom sveta, serija je takođe izazvala različite vrste katarzi jer podjednako govori o malim istorijama velikih ljudi, koliko i o velikim istorijama malih ljudi. Moda je, u tom smislu, glavni lik, jer poziva na uvažavanje različitosti i pobunu protiv konformizma, i javlja se kao moguće isceljenje (ličnih i kolektivnih) tragedija. U sekvenci serije koja prikazuje Halstona koji se umnožava dok promoviše svoje kreacije, sam dizajner govori „Halston danas, Halston sutra, Halston svaki dan“. A ja bih dodao i „Halston zauvek“. I možda ključna scena, upravo ona koja imortalizuje Halstona jer prikazuje vrhunac njegove karijere, njegov uspon i njegov pad, jeste ona u kojoj protagonisti plešu u Studiju 54 uz hit Relight My Fire Dana Hartmana. U agoniji i ekstazi disko kluba, odzvanjaju reči:

Relight my fire
Your love is my only desire
Relight my fire
‘Cos I need your love.

Friedrich Nietzsche je govorio da su „oni koji su viđeni kako plešu, smatrani ludima od strane onih koji nisu mogli čuti muziku.” Halston nikada nije prestao da pleše. Postao je večan 26. marta 1990. godine u San Francisku.

Autor teksta: Stefan Žarić, istoričar mode

Pratite nas na:

0 Comments

Pošalji komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena. Obavezna polja su označena sa *

Preporučeni tekstovi

Јоhn Wick – put u podsvest

Јоhn Wick – put u podsvest

Šta je to što je omugućilo John Wick-u da se u eri filmova stripskih heroja probije sa konceptom za koji smo, možda, već mislili da je prevaziđen?